از کلاه گشاد ماکیاولی تا پیشنهاد ازدواج احمدی‌نژاد
ابراهیم بهزاد

در فصل ١٤ کتاب «درباب شهریار» (درباب شهریار. تیم فیلیپس. ترجمه مریم تقدیسی. نشر ققنوس. ١٣٩٠. ص٥٢) از قول ماکیاولی آمده است: «کلاه بزرگی برای خود بخرید» و در ادامه همین مطلب آمده است: «موردتوجه واقع‌شدن سخت است و افراد بسیاری هم هستند که بی‌سروصدا به هدفشان دست پیدا می‌کنند»
(همان ص ٥٢).
قضیه از این قرار است که آقای احمدی‌نژاد در پاسخ به سؤالی درباره انتخابات گفته است: «نامزدهای انتخابات هم در دوره نامزدی با هم دوست باشند و هم بعد از ازدواج همدیگر را دوست بدارند». آقای کریم ارغنده‌پور در ‌جواب این صحبت آقای احمدی‌نژاد در صفحه ٢٠ «شرق» به تاریخ شنبه ١٧ بهمن ١٣٩٤ نوشته است: «ادبیات احمدی‌نژاد در برابر افکار عمومی بیش از آنکه مسئولانه باشد، خنک است...».
به نظر من، اتفاقا جناب احمدی‌نژاد با توجه به موفقیت در دو دوره ریاست‌جمهوری نشان داده است که در این بستر تاریخی شیوه گفتمان را خوب می‌شناسد و درحالی‌که در عالم سیاست «بدنامی» بهتر است از «گمنامی»، پیشنهاد ازدواج آقای احمدی‌نژاد به کاندیداهای مجلس هیچ از کلاه گشاد ماکیاولی کم نداشته و بلکه شاید این‌چنین اظهاراتی که عادت مألوف آن جناب است مانع از گمنامی‌شان نیز بشود. ضمن اینکه، حال که صحبت از «ماکیاولی» و «احمدی‌نژاد» به میان آمد، واجب شد در این خصوص چند سطر دیگر نیز بنویسم، باشد که نه به جناب ماکیاولی ظلم شده باشد و نه بر آقای احمدی‌نژاد جفایی برود. برخلاف تصور غالب، ماکیاولی حداقل این قدرت را داشته است که کسی مانند «تیم فیلیپس» درباره‌اش بنویسد: «اگر او را در مقام پیشتاز رنسانس نادیده بگیریم اشتباه کرده‌ایم» (همان، ص ١٠) و البته بماند که کسانی مانند «فردریک کبیر، لویی چهاردهم، ناپلئون، بیسمارک و هیتلر و...» طرفدار او بوده‌اند (همان، ص ١٠) و البته هنوز هم کسانی هستند که از نظریات او دفاع می‌کنند و معتقدند: «نوشتن این کتاب درواقع واکنشی بوده که ماکیاولی در مقابل دنیای آن روزگار نشان داده است: او می‌خواست شهریاران کشورش قدرتمند باشند چون قدرت با خود ثبات می‌آورد». (همان، ص١٠)
به بیانی، دستورالعمل‌های ماکیاولی چنان مورد توجه قرار گرفته است که «طی پانصدسالی که از مرگش می‌گذرد، افراد بسیاری در سراسر دنیا ایده‌های او را به کار بسته‌اند» (همان، ص ١١).
باوجوداین، جالب است بدانید خیلی از کسانی که از دستورات ماکیاولی برای رسیدن به قدرت استفاده کرده‌اند، علاقه‌ای به افشای این مطلب ندارند (همان، ص ١١).
باوجوداین لازم است این را هم بگویم که در خیلی از موارد نیز تشابهاتی در رفتار برخی از سیاست‌مداران با دستورات ماکیاولی وجود دارد که نمی‌شود این اشخاص را به پیروی مستقیم از ماکیاولی متهم کرد، که در ادامه من به مواردی اشاره می‌کنم که بیشتر می‌تواند ناشی از طرز تفکر افراد باشد تا اجرای موبه‌موی فرامین ماکیاولی. ولی در هر صورت وجود این شباهت‌ها که شاید در فرصتی دیگر به تفصیل به آن پرداخته شود، خالی از لطف نیست.
در فصل ٥ کتاب «در باب شهریار» ضمن آوردن دستورالعمل‌های ماکیاولی، سخنی از «آبراهام لینکلن» آورده می‌شود. از قول لینکلن آورده شده: «احساسات عموم مردم همه‌چیز است. با آن شکستی در کار نیست و بدون آن موفقیت محال است» (همان، ص ٢٥).
سخن لینکلن به‌عنوان چکیده‌ای از دستورات ماکیاولی آورده شده است. در این بیان «احساسات مردم» نشانه‌گیری شده است و نه عقل و علم و درایت آنها و البته در طول تاریخ ملل مختلف شاهد رفتارهایی از حاکمان مختلف بوده‌ایم که در جهت تحریک احساسات مردم انجام و گاه موجب پیروزی و زمانی به علت محاسبات غلط باعث شکست شده است. اما در این مورد خاص، در زمان ریاست آقای احمدی‌نژاد تحریک احساسات در مواردی بسیار ماهرانه انجام می‌شد که در اینجا فقط به دو مورد معروف اشاره می‌شود، چراکه مخاطبان از کل ماجرا بی‌خبر نیستند. اولین مورد، اظهارنظری بود از معاون اول وقت ریاست‌جمهوری که از قول یک عرب‌زبان نقل کرده بود که «اگر بنا بود بعد از حضرت محمد(ص) پیامبری برانگیخته شود آن شخص احمدی‌نژاد بود».
مورد دوم قضیه هاله نوری بود که اطراف آقای احمدی‌نژاد را احاطه کرده بود، که به نظر من این دو مورد در آن زمان کارکرد خاص خود را در میان عده‌ای از مردم نشان دادند.
علاوه بر اینها در همین کتاب آمده است: «باید با خشونت ملایمت برخورد کنید، ولی به قول ماکیاولی اگر به مشکلات اجازه دهید بزرگ شوند، هر اقدامی نوشداروی بعد از مرگ سهراب خواهد بود» (همان، ص ٢٧).
در خیلی از کشورها گران‌شدن برخی از اقلام مورداحتیاج مردم باعث بروز مشکلات زیادی می‌شود ولی به یاد داریم که در زمان ریاست‌جمهوری آقای احمدی‌نژاد قیمت مواد غذایی به طرز سرسام‌آوری افزایش یافت و البته که در چنین زمانی به قول ماکیاولی ملایمت مؤثر‌تر از خشونت است و در زمانی که مثلا گوجه می‌تواند خطرساز باشد چه جوابی ملایم‌تر از اینکه رئیس‌جمهور بگوید: بهتر است، بیایید و از محله ما گوجه خرید کنید.
در آخر به نکته‌ای از ماکیاولی اشاره می‌کنم بی‌آنکه مدعی باشم آقای احمدی‌نژاد حتی این نصیحت ماکیاولی را شنیده باشد یا اینکه مدعی باشم که ممکن است «مسکن‌های بی‌حساب‌وکتاب مهر» یا طرح نیم‌سوز «یارانه» از این گونه باشد. ماکیاولی در فصل سوم شهریار می‌گوید «ضعفا وارث زمین نیستند، ولی اگر از آنها حمایت کنید، به شما کمک می‌کنند تا وارث زمین باشید» (همان،‌ص ٣١)http://sharghdaily.ir/News/86008/%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%A7%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C--%D8%AA%D8%A7-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF